Οποιοι παρακολούθησαν με ανάμεικτα αισθήματα νέας προοπτικής αλλά και ορατής αμφισβήτησης την τελικά εξαιρετικά προβεβλημένη ιδιωτική επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχη στην Ελλάδα θα άξιζε να ρίξουν μια ματιά στο άμεσο πρόγραμμα του Βαρθολομαίου Α´ τις αμέσως επόμενες εβδομάδες. Μετά την επιστροφή στην Κωνσταντινούπολη και μία ακόμη συζήτηση με τον βαλή/νομάρχη της Πόλης, φεύγει για τις Ηνωμένες Πολιτείες για μια σειρά εκδηλώσεων με αντικείμενο τον άνθρωπο και το περιβάλλον, ενώ στη συνέχεια πηγαίνει μέσω Γενεύης (ώστε να βρεθεί μαζί με τους ανθρώπους που ασχολούνται με το «πλωτό συνέδριο» της Βαλτικής την άνοιξη του 2001, συνέχεια των συνεδρίων του Κύκλου της Πάτμου, της Μαύρης Θάλασσας και του Δούναβη) στο Κατμαντού, όπου είναι κεντρικός ομιλητής σε ανάλογη διοργάνωση.
Τι σχέση έχει με αυτά, τι σχέση μπορεί να έχει με τέτοια ζητήματα η κεφαλή της Ορθοδοξίας; Ακόμη και αν προσπεράσει κανείς τις αντιρρήσεις που διατυπώθηκαν στιγμές στιγμές σε εξαιρετικά έντονο ύφος σχετικά με το προφίλ του Πατριάρχη κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, το ερώτημα τίθεται. Υπάρχουν δύο τάξεις απαντήσεων. Η πρώτη είναι η προσπάθεια της Εκκλησίας να κινηθεί στην εποχή της, να σταθεί μπροστά στα προβλήματα του σημερινού ανθρώπου, να μιλήσει γι’ αυτά: η μέριμνα αυτή δεν είναι άλλωστε άγνωστη και στην Εκκλησία της Ελλάδος, που τώρα τελευταία κατευθύνεται στην εξόχως συμβολική πρωτοβουλία της μετάβασης της λειτουργικής γλώσσας στην καθομιλουμένη. (Σε παλαιότερες εποχές ως και για προτεσταντική λογική θα είχε καταγγελθεί μια τέτοια συζήτηση.)
Η δεύτερη πτυχή απαντήσεων έχει πικρότερο και συνάμα πιο έντονο περιεχόμενο. Πολύ απλά: μέσα από την ενασχόληση με ένα ζήτημα υψηλού επικοινωνιακού προφίλ για τη διεθνή κοινή γνώμη (και ακόμη περισσότερο για τα διεθνή media, για τον μαγικό κόσμο των opinion leaders) ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος διεκδικεί για το Φανάρι κάτι που ονομάζεται ύπαρξη. Υπαρξη, υπόσταση στη συνείδηση του πλανητικού μας χωριού. Ας σημειωθεί ότι η συνύπαρξη του ανθρώπου/δημιουργήματος με τη φύση/πλάση αποτελεί εξαιρετικά ενδιαφέρον φιλοσοφικό και θεολογικό ζήτημα. Και τα περιβαλλοντικά συνέδρια που πήρε την πρωτοβουλία να διοργανώσει το Οικουμενικό Πατριαρχείο συγκέντρωσαν γνήσιο προβληματισμό. Εκείνο όμως στο οποίο αναφερόμαστε είναι το πολύ πιο επιδερμικό ενδιαφέρον για τον Πράσινο Πατριάρχη. Μπορεί να σοκάρει η διαπίστωση, αλλά ό,τι δεν κατόρθωσε επί δεκαετίες ο Οικουμενικός Θρόνος να μπει στο πεδίο προσοχής του διεθνούς συστήματος το κατορθώνει σταθερά τα τελευταία χρόνια με αυτό το εν πολλοίς προσωπικό στοίχημα του Βαρθολομαίου.
Είναι εντυπωσιακή και ανάλογα πικρή η διαπίστωση ότι το θεμελιώδες συμβολικό μέτωπο που απασχολεί τον Πατριάρχη σήμερα, τη στιγμή που εμείς οι Ελλαδίτες σπεύδουμε να τον εμπλέξουμε στην αντιπαλότητα για τις ταυτότητες ή στην περίπου ενδυματολογική αντίθεση του μαύρου ράσου έναντι του φάσματος των χρυσοποίκιλτων στολών, είναι η αμφισβήτηση του οικουμενικού χαρακτήρα του Πατριαρχείου.
Και παίρνει το ραβδί του προσκυνητή ο Βαρθολομαίος και πορεύεται από τη βολή μπέη της Πόλης με φαναριώτικα επιχειρήματα (η Συνθήκη της Λωζάννης δεν μιλάει για Οικουμενικό Πατριαρχείο, ούτε όμως δίνει άλλη επωνυμία) ως τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών. Αναλαμβάνει ένα briefing ιστορικό, διπλωματικό, πνευματικό, πολιτικό από τον ρόλο της Εκκλησίας στους Μέσους Χρόνους ως τους κινδύνους μιας πολιτικής ελαφρότητας στον χειρισμό της Ορθοδοξίας στις σημερινές διεθνοπολιτικές ισορροπίες ή ως το μνημόνιο με το οποίο ο τούρκος εκπρόσωπος στη Λωζάννη έκανε, εκείνος, αναφορά σε Οικουμενικό Πατριαρχείο…
Δεν θα κλείσει αυτό το σημείωμα με τη συνήθη έκκληση να αφήσουμε το Ρωμαίικο Πατριαρχείο έξω από τις δικές μας έριδες και τις διεκδικήσεις εξουσίας. Απλώς θα ήταν χρήσιμο να δώσουμε λίγη προσοχή στο τι μπορεί να σημαίνει η μάχη για την ύπαρξη στον σημερινό μεγάλο, αδιάφορο κόσμο.
