Ενας νέος φωτογραφικός θεσμός γεννιέται το 1988, όταν ο Αρις Γεωργίου διοργάνωσε την πρώτη Φωτοσυγκυρία. Αποτελούνταν μόνο από πέντε εκθέσεις. «Είχα ψάξει για έναν τίτλο που να μη χαρακτηρίζεται από μεγαλομανία και ταυτόχρονα να αντανακλά τη μετρημένη φιλοδοξία, εξ ου και ο όρος συγκυρία» εξηγεί ο Αρις Γεωργίου. Ο ίδιος είχε προβεί το 1985 στην πρώτη διεθνή διοργάνωση φωτογραφίας στην Ελλάδα υπό τον τίτλο Parallaxis, με τον απίστευτο για τα δεδομένα της εποχής αριθμό των 36 εκθέσεων στη Θεσσαλονίκη και με κύριο στόχο να τεθούν τα θεμέλια και να καλλιεργηθούν οι συνθήκες που θα προωθούσαν τη φωτογραφία στη θέση που της άξιζε αλλά ακόμη δεν κατείχε. Οι θεματικές ενότητες μπαίνουν στη ζωή της Φωτοσυγκυρίας το 1991. Μέσα από τις μόλις 12 εκθέσεις διερευνήθηκε η έννοια του περιβάλλοντος και της φύσης. Εν είδει υποενοτήτων παρουσιάστηκαν αργότερα προσεγγίσεις της αρχιτεκτονικής ή απεικονίσεις της μουσικής.


Οταν ήλθε η πρώτη υποστήριξη από το υπουργείο Πολιτισμού, το 1996, σημειώθηκε το ρεκόρ των 49 εκθέσεων. Τότε προσεγγίζεται σε μία μεγάλη ομαδική έκθεση η έννοια του τοπίου στην ελληνική φωτογραφία, σε επιμέλεια Γιάννη Σταθάτου. Ο εντυπωσιακός αυτός αριθμός επέτρεψε την επανάληψη της επιχορήγησης και την ανοδική πορεία της διοργάνωσης. Αναλαμβάνοντας το 1998 τη διεύθυνση του Μουσείου Φωτογραφίας ο Αρις Γεωργίου τού «χάρισε» τη Φωτοσυγκυρία αναθέτοντας κάθε χρόνο σε διαφορετικό επιμελητή την καλλιτεχνική διεύθυνσή της.


Η παραίτηση του Αρι Γεωργίου


Λίγο πριν από την έναρξη της εφετινής Φωτοσυγκυρίας ανακοινώθηκε ότι ο Αρις Γεωργίου αποχωρεί τόσο από τη διεύθυνση του μουσείου όσο και από την καλλιτεχνική διεύθυνση της Φωτοσυγκυρίας. Ο ίδιος αισθάνθηκε την ανάγκη να διευκρινίσει με επιστολή στον Τύπο: «Μόνο κάποιος πολύ σοβαρός λόγος – και φυσικά ούτε κόπωση ούτε αμφιθυμία – θα ήταν δυνατόν να με αποσυνδέσει από αυτό που για μένα είχε πάρει διαστάσεις έργου ζωής». Ο λόγος που τον οδήγησε στην «οδυνηρή απόφαση της αποχώρησης» ήταν ο εξής: «Εξέλιπαν οι απαραίτητες προϋποθέσεις για τη δημιουργική εργασία μου υπέρ της προώθησης της φωτογραφίας, παράλληλα εξάλλου με την επανειλημμένη εκ μέρους της διοικούσας επιτροπής άσκηση πίεσης για συρρίκνωση ή και αναστολή της Φωτογραφικής Συγκυρίας, για την καλή διεξαγωγή της οποίας, περιέργως μετά την απομάκρυνσή μου και εξαγγέλλοντας μελλοντική αναβάθμιση, το μουσείο κατέβαλε κάθε προσπάθεια» καταλήγει στην επιστολή του.


Το διοικητικό συμβούλιο του μουσείου διά στόματος του προέδρου του κ. Γ. Μακρή διέψευσε κατηγορηματικά την πρόθεση να καταργηθεί η διοργάνωση σημειώνοντας: «Η Φωτοσυγκυρία είναι ένας απαραίτητος θεσμός που απορροφά το 80% των κονδυλίων που λαμβάνει το μουσείο ως επιδότηση από το υπουργείο Πολιτισμού».


Ο καλλιτεχνικός διευθυντής της εφετινής Φωτοσυγκυρίας Ηρακλής Παπαϊωάννου δήλωσε προς τιμήν του ότι ουσιαστικά διεκπεραίωσε «μια διοργάνωση που είχε σχεδιάσει ως την τελευταία λεπτομέρεια ο Αρις Γεωργίου». Νέος διευθυντής του Μουσείου Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης είναι ο καθηγητής στα ΤΕΙ Φωτογραφίας Αθηνών κ. Κωστής Αντωνιάδης.


Αποτυπώνοντας κρυμμένα μυστικά


Υπό τον τίτλο «Ιχνη. Αντικείμενο και παρελθόν» η εφετινή Φωτοσυγκυρία διερεύνησε τα κρυμμένα μυστικά των αντικειμένων θίγοντας έννοιες όπως η ιερότητα και ο φετιχισμός. Ο Γιώργος Δεπόλλας φωτογράφισε πριν από 25 χρόνια ένα χαρτί τουαλέτας με επιβλητικό φωτισμό σε αυστηρό μαύρο φόντο κάνοντάς το να μοιάζει με ακριβό χαρτί αλληλογραφίας. Ο Θοδωρής Τέμπος φωτογράφισε ένα όρθιο σίδερο ατμού στην άκρη της σιδερώστρας αρνούμενο να σιδερώσει και απαρνούμενο τη χρηστική αξία του. Και τι είναι ένα αντικείμενο απαλλαγμένο από τη χρηστική του αξία; Εργο τέχνης.


Επαγγελματικές διαστροφές


Μια 75χρονη διασχίζει το δάσος του Μίσιγκαν με το αυτοκίνητό της. Τα τζάμια του αυτοκινήτου είναι μεγάλα και προσφέρονται για εντυπωσιακές αντανακλάσεις του ουρανού. Δεκάδες πουλιά πετούν αμέριμνα γύρω από το αυτοκίνητο και θεωρώντας ότι τα τζάμια είναι η προέκταση του ουρανού χτυπούν επάνω τους. Ο θάνατος είναι ακαριαίος. Η 75χρονη βγαίνει από το αυτοκίνητο, μαζεύει τα νεκρά πουλιά και επιστρέφοντας σπίτι τα διατηρεί σε αεροσταγή συσκευασία στο ψυγείο της ­ δίπλα στα μπρόκολα. Θα μπορούσε να είναι νουβέλα του Στίβεν Κινγκ, πρόκειται όμως για τον τρόπο δουλειάς της αμερικανίδας φωτογράφου Μπάρμπαρα Κρέιν. Συμμετέχοντας στην εφετινή διοργάνωση με την έκθεση «Νεκρές φύσεις» παρουσίασε νεκρά πουλιά, ποντίκια και νυχτερίδες που φωτογραφίζει σε μαύρο βελούδο θέλοντας να τα κάνει να δείχνουν «όμορφα και αξιοπρεπή». «Οταν πεθαίνει ένας άνθρωπος δείχνει αστείος μέσα στο φέρετρο, αφύσικος και φτιασιδωμένος. Τα πλάσματα που φωτογραφίζω μοιάζουν φυσικά και γαλήνια» παρατηρεί. Προβλέπει ότι ο σκοτεινός θάλαμος θα περάσει στην ιστορία ως μουσειακό είδος. «Τα αμερικανικά κολέγια ξεφορτώνονται σιγά σιγά τον σκοτεινό θάλαμο και διδάσκουν ψηφιακά τυπώματα. Χάνεται η δημιουργική σιωπή του θαλάμου. Η φωτογραφία δεν θα είναι πλέον ένα χειροποίητο έργο τέχνης».


Ασκήσεις ματαιοδοξίας


Ο Βίκτωρ Κοέν κέρδισε το βραβείο ελληνικής συμμετοχής πριν από δύο χρόνια στη Φωτοσυγκυρία. Εφέτος επανήλθε με την έκθεση «Ασκήσεις ματαιοδοξίας», μια σειρά 52 εικόνων εμπνευσμένων από τις νεκρές φύσεις vanitas του 17ου αιώνα. Πρόκειται για συνθέσεις που έχουν πάντα ένα κρανίο ή ένα νεκρικό σύμβολο ταράζοντας την ομορφιά των λουλουδιών και των φρούτων. Κάθε αντικείμενο σκανάρεται ξεχωριστά, δεν υπάρχει καθόλου φωτογράφιση. Οι συνθέσεις γίνονται στο photoshop. Ο φακός της μηχανής αντικαθίσταται από το γυαλί του σκάνερ προσδίδοντας στα αντικείμενα μια υπέροχη παραμόρφωση. «Η σκαναρισμένη εικόνα είναι το πιο πρωτόγονο είδος ψηφιακής φωτογραφίας γιατί είναι χρηστική» εξηγεί ο έλληνας φωτογράφος, ο οποίος ζει στη Νέα Υόρκη, προσθέτοντας ότι πολλά πράγματα στην τέχνη συμβαίνουν από ευτυχείς συμπτώσεις. «Η Φωτοσυγκυρία είναι κάτι για το οποίο πρέπει να καμαρώνουμε, δεν υπάρχουν πολλά τέτοια φεστιβάλ στον κόσμο. Αν ξεφυλλίσεις ένα αμερικανικό περιοδικό φωτογραφίας, το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα βρεις έλληνες καλλιτέχνες αλλά πόσους έλληνες καλλιτέχνες θα βρεις» καταλήγει.


Αν βγήκε κάποιο συμπέρασμα, τελικά, από την εφετινή διοργάνωση είναι ότι η φωτογραφία είναι μια τέχνη ζωντανή, ακόμη και όταν καλείται να ακολουθήσει τις συμβάσεις της νεκρής φύσης. Η αγορά «σοβαρής» φωτογραφίας στην Ελλάδα βρίσκεται στα σπάργανα, δεν έχει δημιουργηθεί ακόμη ένας πυρήνας συνειδητοποιημένων ανθρώπων που εκτιμούν πραγματικά τη φωτογραφία και ξέρουν ότι η τέχνη της απεικόνισης θα αποκτήσει αξία μέσα στον χρόνο. Πολλοί συλλέκτες άλλωστε μοιάζουν να περιμένουν τη «συστατική επιστολή» των μουσείων για να αρχίσουν να συγκεντρώνουν έγχρωμα και ασπρόμαυρα έργα τέχνης.


Το βραβείο


Στην πρωτοεμφανιζόμενη Τρισεύγενη Αρχοντα απονεμήθηκε το βραβείο για την καλύτερη ατομική ελληνική συμμετοχή, συνοδευόμενο από το ποσόν των 3.000 ευρώ. Η 29χρονη απόφοιτη των ΤΕΙ Φωτογραφίας από την Αθήνα δεν θα ανησυχεί πλέον για την τιμή του… σλάιντ. Η έκθεσή της «Αυθόρμητη κίνηση» είναι μια ανεπιτήδευτη, κεφάτη δουλειά που αποτυπώνει έγχρωμες εικόνες της πόλης. Ο διευθυντής του Μουσείου Κωστής Αντωνιάδης ανακοίνωσε ότι το θέμα της επόμενης Φωτοσυγκυρίας θα είναι η αφήγηση μέσα από τη φωτογραφία. Οι εκθέσεις της εφετινής Φωτοσυγκυρίας θα διαρκέσουν ως τα τέλη Μαρτίου.