Πολυμελή κλιμάκια της ΕΛ.ΑΣ. και του υπουργείου Πολιτισμού συνεχίζουν – το τελευταίο τετραήμερο – την καταμέτρηση των εκατοντάδων αρχαίων αντικειμένων που βρίσκονται σε δωμάτια αλλά και στον κήπο της εξοχικής κατοικίας των εφοπλιστών Νίκου και Δέσποινας Παπαδημητρίου στη Σχοινούσα. Μέχρι στιγμής έχουν ανακαλυφθεί και καταγραφεί περίπου 100 αρχαία αντικείμενα, υπολογίζεται όμως ότι ο αριθμός τους είναι πολλαπλάσιος. H συγκεκριμένη έρευνα του Τμήματος Αρχαιοκαπηλίας της ΕΛ.ΑΣ. ξεκίνησε ύστερα από στοιχεία που συγκεντρώθηκαν τους τελευταίους μήνες σχετικά με τη δραστηριότητα – την περίοδο 1975-1999 – των εμπόρων αρχαιοτήτων Ρόμπερτ Σάιμς και Χρήστου Μιχαηλίδη. Ο Μιχαηλίδης, ο οποίος πέθανε στην Ιταλία το 1999, ήταν αδελφός της κυρίας Δέσποινας Παπαδημητρίου. H έφοδος της ΕΛ.ΑΣ. πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη, ενώ είχε προηγηθεί έρευνα στην κατοικία της κυρίας Παπαδημητρίου στο Ψυχικό, όπου και εκεί ανακαλύφθηκε μικρός αριθμός αρχαίων αντικειμένων. Στα τέλη Μαρτίου, στο πλαίσιο της ίδιας υπόθεσης, είχε υπάρξει άλλη έφοδος της ΕΛ.ΑΣ. στην κατοικία στην Πάρο, της εφόρου του Μουσείου Γκετί κυρίας Μάριον Τρου. Σύμφωνα με δικαστικό φάκελο που έχουν συντάξει οι ιταλικές αρχές η κυρία Τρου είχε μη σύννομες συναλλαγές με τους Σάιμς – Μιχαηλίδη. Τις έρευνες της ΕΛ.ΑΣ. εποπτεύει ο εισαγγελέας Πρωτοδικών κ. I. Διώτης.
H ΕΛ.ΑΣ. και οι διεθνείς διωκτικές αρχές διαλύουν, τα τελευταία 24ωρα, το μεγαλύτερο κύκλωμα αρχαιοκαπηλίας σε όλον τον κόσμο. H «αυτοκρατορία» των εμπόρων τέχνης Ρόμπιν Σάιμς και Χρήστου Μιχαηλίδη που είχαν αναπτύξει τον μεγαλύτερο «στρατό» εντοπισμού και διακίνησης αρχαίων αντικειμένων έχει πλέον διαλυθεί, αποκαλύπτοντας στις διωκτικές αρχές τους χαμένους αρχαιολογικούς θησαυρούς και τα μυστικά της. Οι εμπιστευτικές αγοραπωλησίες με πάμπλουτους συλλέκτες, οι ανεξέλεγκτες δημοπρασίες σε γνωστούς οίκους του εξωτερικού, οι συναλλαγές των εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ για περίπου 35 χρόνια από τα λάφυρα της «αυτοκρατορίας» είναι παρελθόν. Ενα κύκλωμα που περιελάμβανε ταπεινούς… σκαπανείς που έψαχναν σε χωράφια για αρχαία αντικείμενα, επιχειρηματίες που λειτουργούσαν ως «σύνδεσμοι» στο λαθρεμπόριο, νομιμοφανείς αρχαιοπώλες και κυρίως τους υπευθύνους μεγάλων γνωστών μουσείων σε όλον τον κόσμο, διαλύεται. H έφοδος της ΕΛ.ΑΣ. στη Σχοινούσα και στην Πάρο και η ανακάλυψη εκατοντάδων αρχαίων αντικειμένων είναι μόνον ένα μικρό τμήμα της μεγάλης αποκάλυψης.
Ο Ρόμπιν Σάιμς και ο Χρήστος Μιχαηλίδης γνωρίστηκαν το 1967, στην γκαλερί του Σάιμς στην Jermyn Street του Λονδίνου. Ο Μιχαηλίδης καταγόταν από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και σπούδαζε εκείνη την περίοδο Ιστορία της Τέχνης στο Λονδίνο. Ο Μιχαηλίδης ήταν για τον Σάιμς ο «δραστήριος, ωραίος Ελληνας», γλωσσομαθής (ήξερε λόγω και της αλεξανδρινής καταγωγής του αγγλικά, γαλλικά και αραβικά), με ικανότητα στην προσέγγιση ανθρώπων που γνωρίζουν από αρχαιότητες και τηρούν τις αρχές της εμπιστευτικότητας. Υστερα από μια υπερκερδοφόρα πώληση χιλιάδων νομισμάτων της Αρχαίας Αιγύπτου, οι Σάιμς και Μιχαηλίδης άρχισαν να αποκτούν μεγάλη φήμη στον χώρο των συλλεκτών.
Ενας από τους πιο στενούς «συνεργάτες» του διδύμου, κύριος «κόμβος» στο δίκτυο απόκτησης αρχαίων αντικειμένων, ήταν ο ιταλός έμπορος Νίνο Σαβόκα που είχε έδρα στο Μπολτσάνο και στο Μόναχο. H επίσημα «καταγεγραμμένη» σχέση του Σαβόκα με τον Σάιμς ήταν η αγοραπωλησία μιας αρχαίας κεφαλής, μάλλον του θεού Απόλλωνα, που αποκαλύφθηκε το 1995, από τον 58χρονο Ιταλό Πέτρο Κασάντα σε λαθρανασκαφή κοντά στον αρχαιολογικό χώρο των λουτρών του ρωμαίου αυτοκράτορα Κλαύδιου.
Ο Σαβόκα πέθανε το 1998, σε ηλικία 48 ετών, στη διάρκεια μιας επιδρομής στο κατάστημά του από ιταλούς καραμπινιέρους που συνεργάστηκαν με τη γερμανική αστυνομία. Στην κατοχή του βρέθηκαν παραστατικά για το διεθνές παρεμπόριο αρχαιοτήτων και ανάμεσα σε αυτά η συναλλαγή του αγάλματος του Απόλλωνα, με τον Σάιμς. Κατόπιν τούτου, λίγο αργότερα οι Σάιμς – Μιχαηλίδης αναγκάστηκαν να παραδώσουν το άγαλμα στις ιταλικές αρχές…
Ο Σαβόκα θεωρούνταν ένας από τους βασικούς παραλήπτες αρχαίων αντικειμένων που προέρχονται από λαθρανασκαφές και κλοπές στην Ελλάδα. Μάλιστα ήταν αυτός που φερόταν ως ο δέκτης των εκατοντάδων αρχαίων αντικειμένων που προέρχονταν από λαθρανασκαφές και βρέθηκαν σε έφοδο της Αστυνομίας, τον Σεπτέμβριο του 1993, στο ξενοδοχείο «Ελληνικό» στη Γλυφάδα. Μια υπόθεση στην οποία είχε αναμειχθεί και το όνομα του τότε υπαρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας Μιχάλη Νηστικάκη, ο οποίος αθωώθηκε στη δίκη που ακολούθησε. Με τους αστυνομικούς να θεωρούν τώρα ότι τελικοί παραλήπτες και χειριστές ορισμένων από αυτά τα αρχαία ήταν, μέσω Σαβόκα, ο Σάιμς και ο Μιχαηλίδης.
Οπως έχει προκύψει από τις έρευνες της Αστυνομίας, τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 στην Ελλάδα υπήρχε ένα καλά οργανωμένο δίκτυο λαθρανασκαφών με 10-20 άτομα σε κάθε νομό ειδικευμένα στις αρχαιότητες. Τα αρχαία αυτά προωθούνταν σε 3-4 «μεσάζοντες» στην Αθήνα και μετά εξάγονταν στην ευρωπαϊκή αγορά και διανέμονταν ανάλογα με την αξία τους σε γκαλερίστες του Μονάχου, της Ρώμης, της Βασιλείας, της Γενεύης, της Ζυρίχης και μετά στο Λονδίνο και στη Νέα Υόρκη. Οι ελληνικές αρχές είχαν μέχρι πρότινος μια αποσπασματική «εικόνα» της υπόθεσης, μέσα από εξαρθρώσεις μικρότερων ομάδων. Δεν γνώριζαν το σύνολο του κυκλώματος.
Δεύτερο φίλτρο φέρεται να ήταν ο τούρκος μεγαλέμπορος αρχαίων αντικειμένων Τέλι Εντίπ, 68 χρόνων, που είχε για 30 χρόνια γκαλερί στο Μόναχο. Ο Εντίπ είχε δημιουργήσει δίκτυο μεταφοράς αρχαίων από την Ελλάδα, την Τουρκία, τη Βουλγαρία και αλλού. Ο «τυφλός Εντίπ», όπως χαρακτηρίζεται, γιατί δεν βλέπει από το ένα μάτι, συνελήφθη το 2001 από τις ελβετικές αρχές και εκδόθηκε στην Τουρκία. Ενα άλλο ιδιαίτερα σημαντικό πρόσωπο που συνδέει κυρίως τον Σάιμς με τα αρχαία από την Ελλάδα ήταν ένας μεγάλος έμπορος αρχαιοτήτων, ο Νίκος Κουτουλάκης, ο οποίος πέθανε στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Ο Κουτουλάκης είχε έδρα στη Γενεύη και τα όνομά του ακούστηκε στην υπόθεση απόκτησης το 1950 αρχαίων αντικειμένων που είχαν κλαπεί το 1915 και το 1931 από το Μουσείο του Καΐρου, στην Αίγυπτο.
Προμηθευτής των Σάιμς – Μιχαηλίδη ήταν και ο Τζιάκομο Μέντιτσι που συνελήφθη το 1997 ύστερα από συνεργασία των ιταλικών και ελβετικών αρχών. Βρέθηκαν στη Γενεύη τέσσερις αποθήκες ιδιοκτησίας του με 10.000 αρχαία αντικείμενα, κυρίως από την Ιταλία, συνολικής αξίας 40 εκατ. ευρώ. Ο Μέντιτσι είχε τρεις εταιρείες μέσω των οποίων προωθούσε τέτοιου είδους «κομμάτια» στον οίκο Sotheby’s. Μία από αυτές, η Xoilan Trader Inc., διαπιστώθηκε από την περαιτέρω έρευνα ότι την είχε από κοινού με τους Σάιμς και Μιχαηλίδη.
Ακόμη, ειδικό ενδιαφέρον προκάλεσε στις αστυνομικές υπηρεσίες η πώληση αγαλμάτων της Δήμητρας και της Περσεφόνης που προέρχονταν από λαθρανασκαφή στην περιοχή Μοργκαντίνα της Σικελίας. Τα αρχαία αυτά αγοράστηκαν από τον Σάιμς και τον Μιχαηλίδη και πουλήθηκαν το 1980 στον αμερικανό έμπορο διαμαντιών (και κάποτε σύντροφο της Τζάκι Ωνάση) Μόρις Τέμπελσμαν για 1 εκατ. δολάρια.
Επίσης μέγα ζητούμενο για τους έλληνες αστυνομικούς είναι ο τελικός προορισμός αρχαίων αντικειμένων που έχουν κλαπεί ως το 1993 από 14 ελληνικά μουσεία (όπως Πάρου, Σικυώνος, Ρόδου, Σχηματαρίου, Ωρεών Ευβοίας και άλλα) και δεν έχουν ως σήμερα ανευρεθεί.
Οι Σάιμς και Μιχαηλίδης έρχονταν συχνά στην Ελλάδα και διέμεναν σε κεντρικό ξενοδοχείο της Αθήνας όπου συναντούσαν πολλούς συνεργάτες τους. Μέσω ενός πρώην συμμαθητή του Μιχαηλίδη, αγόρασαν μεγάλη έκταση στη Σχοινούσα και έχτισαν εκεί την εξοχική κατοικία τους, όπου άρχισαν να διαμένουν από τις αρχές της δεκαετίας του ’90.
H αρχή του τέλους για αυτό το παγκόσμιο κύκλωμα αρχαιοκαπηλίας γράφτηκε στις 5 Ιουλίου 1999, όταν σκοτώθηκε πέφτοντας στα σκαλιά ενός πύργου ο Χρήστος Μιχαηλίδης. Ενα δυστύχημα που έφερε το πρόωρο, απρόοπτο τέλος και το οποίο αιφνιδίασε τον Ρόμπιν Σάιμς. Δεν υπήρχε διαθήκη, δεν υπήρχε καμία πρόβλεψη για οικονομική διευθέτηση.
H αδελφή του Χρήστου Μιχαηλίδη, Δέσποινα, που είχε παντρευτεί τον εφοπλιστή Νίκο Παπαδημητρίου, άρχισε να απαιτεί το «μερίδιό» του της κοινής περιουσίας τους που περιελάμβανε περίπου 15.000 αρχαία αντικείμενα αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ που είχαν μεταφερθεί σε 33 διαφορετικές αποθήκες στην Αγγλία, στην Ελβετία, στη Γερμανία, στις ΗΠΑ και αλλού. H δίκη πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2001. H πλευρά Παπαδημητρίου κέρδισε μεγάλο τμήμα της περιουσίας Σάιμς – Μιχαηλίδη, καθώς και το σπίτι των δύο αρχαιοπωλών στη Σχοινούσα, όπου είχαν ήδη μεταφερθεί δεκάδες αρχαία αντικείμενα.
H νίκη της οικογένειας Παπαδημητρίου ήταν «πύρρειος». Οι διεθνείς διωκτικές αρχές άρχισαν να «διαβάζουν» τα έγγραφα της αντιδικίας Σάιμς – Παπαδημητρίου και να ανακαλύπτουν ένα τεράστιο δίκτυο διακίνησης αρχαιοτήτων. Το ενδιαφέρον των ελληνικών αρχών εστιάστηκε τους τελευταίους μήνες στην υπόθεση της εφόρου Ελληνικών και Ρωμαϊκών Αρχαιοτήτων του Μουσείου Γκετί, Μάριον Τρου, η οποία είναι υπόδικη στην Ιταλία γιατί μέσω του φίλου της Ρόμπιν Σάιμς αγόρασε για το μουσείο 46 αρχαιότητες ιταλικής προέλευσης. Οσον αφορά την ελληνική διάσταση της υπόθεσης, η Τρου φέρεται να απέκτησε, μέσω των Σάιμς – Μιχαηλίδη, ένα άγαλμα της Αφροδίτης, ένα κλεμμένο χρυσό στεφάνι από τη Μακεδονία, μια επιτύμβια στήλη από τη Βοιωτία και μια ανάγλυφη αναθηματική στήλη κλεμμένη από το Μουσείο της Θάσου.
Την έρευνα του Τμήματος Αρχαιοκαπηλίας της ΕΛ.ΑΣ. επέβλεψε ο εισαγγελέας (που ήταν και αρμόδιος για θέματα τρομοκρατίας ) Ιωάννης Διώτης, ενώ υπήρχε συνεχής δίαυλος ενημέρωσης με τις ιταλικές αρχές. Τις τελευταίες ημέρες έγινε έφοδος στην εξοχική κατοικία της Τρου στην Πάρο, η οποία είχε αγορασθεί με τη μεσολάβηση δικηγόρου, φίλου των Σάιμς και Μιχαηλίδη. Επίσης την Τετάρτη αποφασίστηκε η έφοδος στο κτήμα των Σάιμς – Μιχαηλίδη στη Σχοινούσα, το οποίο είχε περιέλθει στην κατοχή της οικογένειας Παπαδημητρίου. Ερευνα έγινε, τέλος, και στην κατοικία της Δέσποινας Παπαδημητρίου στην οδό Διαμαντίδου 12 στο Παλαιό Ψυχικό, όπου βρέθηκε και μια προσωπική συλλογή αρχαίων της αδελφής του Μιχαηλίδη. H κυρία Παπαδημητρίου, η οποία διαμένει μονίμως στο Λονδίνο, δεν ήταν παρούσα, όπως παρόντες δεν ήταν και οι δύο γιοι της, Δημήτρης και Αλέξανδρος. Και έπεται συνέχεια…
Φωτογραφίες: Φραγκίσκος Κεφάλας
